Truss systeem opbouwen: soorten, koppelingen en stappenplan

Een truss systeem bouw je in een vaste volgorde op. Eerst bepaal je wat er aan moet hangen en hoe zwaar dat is. Daarna kies je de juiste soort truss en koppelingen, en je monteert alles plat op de grond. Pas als elke pen, clip en klem vastzit, gaat de constructie overeind en wordt hij afgeschoord of geballast. Of je nu een simpele lichtbrug voor je DJ-set neerzet of een complete goal voor een feestzaal bouwt: met deze gids weet je welke onderdelen je nodig hebt, hoe ze in elkaar grijpen en welke regels in Nederland gelden.

Kort samengevat

• Begin bij de last, niet bij de truss. Het gewicht van je licht, geluid en kabels bepaalt welk profiel en welke overspanning je kunt gebruiken.
• Er zijn drie basisvormen: ladder (2-punts), driehoek (3-punts) en vierkant (4-punts). Hoe meer hoofdbuizen, hoe stijver en sterker.
• Koppelingen zijn per systeem verschillend. Conisch, met gaffel of met flens: combineer nooit zomaar merken of series zonder te checken of ze passen.
• Monteer zoveel mogelijk op de grond en hijs pas daarna. Werk je toch boven de 2,5 meter, dan is valbeveiliging wettelijk verplicht.
• Houd de productattesten bij de hand. Gemeenten vragen er bij evenementen vaak om.

Inhoudsopgave

• Zo zit een truss in elkaar
• Truss soorten uitgelegd
• Truss koppelingen: welke soorten zijn er?
• Welke onderdelen heb je nodig?
• Stap voor stap een truss systeem opbouwen
• Regels en veiligheid in Nederland
• Veelgemaakte fouten bij de opbouw
• Zo kijken wij ertegenaan
• Truss en rigging bij Light & Sound Factory
• Veelgestelde vragen
• Bronnen

Zo zit een truss in elkaar

Een truss is een vakwerkconstructie van aan elkaar gelaste aluminium buizen. Elk segment heeft drie basisonderdelen:

• Hoofdbuizen (chords): de dikke, doorlopende buizen aan de buitenkant. Hier draag je de last en hier zet je je klemmen op.
• Diagonalen (braces): de dunnere buizen die zigzaggend tussen de hoofdbuizen lopen. Ze voorkomen dat het segment doorbuigt of verdraait.
• Koppelingen: de verbindingsdelen aan de uiteinden waarmee je segmenten aan elkaar zet.

Die combinatie maakt truss licht genoeg om met twee mensen te dragen en toch sterk genoeg om flinke overspanningen te maken. Het betekent ook dat elk onderdeel telt. Een gedeukte hoofdbuis of een gescheurde las aan een diagonaal verzwakt het hele segment, ook als je het van een afstand niet ziet.

Truss wordt geleverd in vaste lengtes, vaak van 0,5 tot 4 meter. Met hoekstukken, T-stukken en kruisstukken bouw je daar alles mee: een rechte brug, een goal (twee torens met een ligger erover), een carré (vierkant op poten) of een complete beursstand.

Truss soorten uitgelegd

De vorm van de doorsnede bepaalt grotendeels wat je met een truss kunt. Dit zijn de drie basisvormen die je in vrijwel elk assortiment tegenkomt:

Naast de vorm kies je een profielmaat: de afstand tussen de hartlijnen van de hoofdbuizen, meestal aangeduid in centimeters. Kleinere profielen zijn bedoeld voor lichte decoratieve toepassingen. De middelste profielmaten zijn het werkpaard van feesten, zalen en mobiele drive-ins. Grotere profielen gebruik je pas bij lange overspanningen en zware lasten. Hoe groter het profiel, hoe meer draagkracht bij dezelfde lengte, maar ook hoe meer gewicht en transportvolume.

Een praktisch punt bij driehoek truss: de oriëntatie doet ertoe. Veel gebruikers hangen of plaatsen hem met één punt naar beneden en de vlakke kant boven, maar de fabrikant schrijft voor welke oriëntaties bij de opgegeven belastingtabel horen. Kijk dat na voordat je gaat monteren.

Twijfel je of je wel truss nodig hebt? Voor een paar lichte spots is een statief met een dwarsbalk soms genoeg. Het verschil lees je in onze vergelijking T-bar of truss.

Truss koppelingen: welke soorten zijn er?

De koppeling is het punt waar de krachten van het ene segment naar het volgende gaan. Daarom is het ook het punt waar de meeste fouten ontstaan. Dit zijn de gangbare systemen:

Conische koppeling

De meest gebruikte variant in de evenementenbranche. In elke hoofdbuis zit een conische koppeling die je met conische pennen (spigots) vastzet aan het volgende segment. Een R-clip of veiligheidsclip borgt de pen. Het voordeel: een stijve, spelingsvrije verbinding die je snel opbouwt en weer losmaakt met een hamer van zacht materiaal. Let erop dat de pennen goed in de conus vallen en dat elke clip er écht in zit.

Gaffelkoppeling (fork)

Hier grijpt een gaffel aan het ene einde om een lip aan het andere einde, met een pen en clip erdoor. Je ziet dit systeem vaak bij zwaardere truss. Het laat zich goed uitlijnen, maar vraagt om aandacht bij de richting: een segment heeft dan een mannelijke en een vrouwelijke kant.

Flens- of plaatkoppeling

Aan de uiteinden zitten vlakke platen die je met bouten en moeren aan elkaar zet. Je vindt dit vooral bij lichtere of oudere systemen en bij vaste installaties. Het opbouwen duurt langer en de boutkwaliteit en het aanhaalmoment zijn belangrijk.

Halve koppelingen en verloopstukken

Voor de aansluiting op een voetplaat, een statief of een ander truss-type gebruik je halve koppelingen of verloopstukken. Ze zijn handig, maar alleen als ze voor jouw specifieke serie zijn gemaakt.

De gouden regel: meng nooit zomaar merken of series. Truss die er hetzelfde uitziet, kan verschillen in buisdiameter, wanddikte, koppelingsmaat of legering. Wil je toch combineren, check dan eerst de specificaties. In ons artikel over truss koppelingen kiezen lees je precies waar je op let.

Welke onderdelen heb je nodig?

Voor een complete opbouw heb je meer nodig dan alleen rechte segmenten:

• Hoekstukken en kruisstukken: 2-weg, 3-weg, 4-weg en meer. Hiermee maak je goals, carrés en vierkante kaders.
• Voetplaten (base plates): de basis van elke staande toren. Zwaarder is stabieler, en met ballast erop wordt het nog beter.
• Sleeve en toploader: onderdelen waarmee je in een groundsupport-systeem een dakconstructie langs de torens omhoog takelt. Dit is werk voor getrainde mensen.
• Statiefadapters: om truss op een wind-up statief te plaatsen. Lees hoe je zo’n statief veilig gebruikt in onze gids over het wind-up statief.
• Klemmen en safety’s: voor elke lamp een gekeurde klem op de hoofdbuis, plus een staalkabel als secundaire borging.
• Pennen, clips en reserveonderdelen: neem altijd extra R-clips mee. Ze raken sneller kwijt dan je denkt.

Stap voor stap een truss systeem opbouwen

Dit is de volgorde die we zelf aanhouden, van een simpele lichtbrug tot een goal in een zaal.

1. Maak een ontwerp en reken de last uit. Tel het gewicht van alle armaturen, klemmen, safety’s, kabels en eventuele luidsprekers op. Check in de belastingtabel van de fabrikant of jouw truss die last aankan bij jouw overspanning en hoe de last verdeeld is (puntlast in het midden of verdeeld over de lengte). Hoe je dat doet, staat in onze truss belasting richtlijnen.
2. Beoordeel de locatie. Is de vloer vlak en draagkrachtig? Zijn er nooduitgangen, plafonds of ophangpunten waar je rekening mee moet houden? Buiten komen daar wind, regen en een zachte ondergrond bij.
3. Inspecteer elk onderdeel. Leg alles uit en kijk naar deuken, buigingen, scheurtjes bij de lasnaden en uitgesleten koppelingen. Afgekeurd is afgekeurd: een beschadigd segment gaat niet de lucht in.
4. Leg de constructie op de grond uit. Bouw de ligger of het kader liggend op. Zo werk je veilig zonder ladder en kun je alles goed controleren.
5. Koppel correct. Steek de pennen allemaal in dezelfde richting, zodat je bij de controle in één oogopslag ziet of er een ontbreekt. Borg elke pen met een clip.
6. Monteer licht en kabels op de grond. Zet de klemmen op de hoofdbuizen, nooit alleen op een diagonaal, tenzij de fabrikant dat toestaat. Hang aan elk armatuur een safety. Leid je kabels netjes langs de truss en bind ze af. Denk hierbij ook aan je stroomverdeling: hoe je uitval voorkomt, lees je in onze gids over stroomverdeling voor een lichtshow.
7. Zet de constructie overeind. Bij een goal op voetplaten richt je de torens op en plaats je de ligger met genoeg handen. Bij wind-up statieven draai je gelijkmatig omhoog. Takels en groundsupport-systemen bedien je alleen als je daarvoor bent opgeleid.
8. Schoor af en ballast. Een staande constructie moet stabiel zijn tegen een duw, een stoot van publiek of een windvlaag. Gebruik ballast op de voetplaten en schoor torens af als de omstandigheden onzeker zijn, zeker buiten.
9. Doe een eindcontrole. Loop elke koppeling, klem en safety na. Staat alles waterpas? Zijn kabels uit de looproute? Pas dan gaat de show aan.

Afbreken gaat in omgekeerde volgorde. Laat de truss eerst zakken, haal dan pas licht en kabels eraf en controleer de onderdelen meteen op schade voordat ze terug in de case gaan.

Regels en veiligheid in Nederland

Bouw je op voor je eigen feest, dan ben je vooral verantwoordelijk voor je eigen veiligheid en die van je gasten. Werk je in opdracht of met personeel, dan gelden de Nederlandse arboregels. Een overzicht van de belangrijkste punten:

• Werken op hoogte. Volgens het Arboportaal is valbeveiliging verplicht vanaf 2,50 meter, en ook lager als er een verhoogd valrisico is. Nog een reden om zoveel mogelijk op de grond te monteren.
• Keuring. Voor arbeidsmiddelen waarvan de veiligheid afhangt van de manier van installeren, geldt naast onderhoud een keuringsplicht na installatie. Bespreek met een deskundige keurder hoe vaak jouw truss en rigging gekeurd moeten worden.
• Verantwoordelijkheid. De Arbowet is een kaderwet: de werkgever moet zorgen voor een veilige werksituatie, met een RI&E en instructie aan medewerkers. Op het Arboportaal staat welke verplichtingen werkgevers en werknemers hebben.
• Gemeentelijke regels bij evenementen. Gemeenten hebben eigen beleidsregels voor tijdelijke constructies. De gemeente Roermond schrijft bijvoorbeeld voor dat opbouw en gebruik conform de productattesten van leverancier of fabrikant moeten gebeuren. Andere gemeenten werken met een richtlijn voor constructieve toetsing waarin de vergunninghouder de constructieve veiligheid aannemelijk moet maken. Vraag bij grotere evenementen dus vooraf bij jouw gemeente na wat ze verwachten.
• De norm achter de truss. Voor ontwerp en fabricage van aluminium en stalen truss in de entertainmentbranche bestaat de Europese norm NEN-EN 17115. Bij het kopen weet je zo waar je naar vraagt.

Bouw je een groter podium, een dak of een buitenconstructie met windbelasting, of laat je iets boven publiek hangen? Schakel dan een gecertificeerde rigger of constructeur in. Dat is geen overbodige luxe, het is de manier om aan je vergunning te komen en iedereen veilig naar huis te laten gaan.

Kijk je verder dan licht en geluid, bijvoorbeeld naar beursstands of tenten? Dan geeft dit overzicht van soorten structuren voor evenementen een goed beeld van de opties en waar je op let bij het kiezen.

Veelgemaakte fouten bij de opbouw

• Een ontbrekende clip. Een pen zonder borging kan door trillingen naar buiten wandelen. Controleer, en laat een tweede persoon nog eens controleren.
• Klemmen op de diagonalen. De diagonalen zijn niet gemaakt voor puntlasten van armaturen.
• Te lange overspanning. Een ligger die voor 4 meter prima is, kan op 8 meter te ver doorbuigen met dezelfde lampen.
• Geen ballast op de voetplaten. Juist een lichte, hoge toren kan bij een stoot omvallen.
• Mixen van onderdelen. Een pen van een ander systeem die “net past” is geen veilige verbinding.
• Beschadigde truss blijven gebruiken. Een deuk lijkt cosmetisch, maar verandert de sterkte van het segment.

Zo kijken wij ertegenaan

In onze showroom in Geldrop zien we het vaak: iemand komt binnen met een lijstje lampen en wil “wat truss erbij”. Ons eerste antwoord is altijd een vraag terug: wat ga je eraan hangen, hoe breed wordt het en waar staat het? Pas met die antwoorden kun je kiezen tussen ladder, driehoek of vierkant, en tussen een goal op voetplaten of een opbouw op statieven.

We adviseren ook om een constructie als één geheel te plannen: segmenten, hoekstukken, koppelingen, voetplaten en klemmen uit hetzelfde systeem. Dat voorkomt het gedoe met verloopstukken en twijfel over compatibiliteit. En reken ruim: een systeem dat net aan je huidige last voldoet, zit bij je volgende uitbreiding al aan zijn grens.

Tot slot: truss is een investering in je show, maar ook in de veiligheid van je publiek. Neem de tijd voor de opbouw, train je crew en laat je creativiteit pas de vrije loop als de basis rotsvast staat.

— Main

Truss en rigging bij Light & Sound Factory

Klaar om te bouwen? In onze categorie truss, standaards en podium vind je truss, voetplaten, statieven en podiumdelen, en bij de truss-klemmen de bevestiging voor je armaturen. Je profiteert van snelle levering uit voorraad, gratis verzending vanaf € 500 en twee jaar garantie. Liever eerst zien en voelen? Kom langs in onze showroom bij Eindhoven voor persoonlijk advies van onze productspecialisten.

Veelgestelde vragen

Kan ik truss van verschillende merken combineren?

Soms wel, maar alleen als buisdiameter, profielmaat en koppelingssysteem exact overeenkomen en de fabrikanten dat toestaan. Uiterlijk gelijk betekent niet technisch gelijk. Bij twijfel kies je een verloopstuk dat voor beide series is gemaakt, of je blijft binnen één systeem.

Welke truss is het beste voor een beginnende DJ?

Voor een mobiele set met een paar LED-spots of een lichtbar is een lichte driehoek truss op twee statieven of een kleine goal op voetplaten vaak genoeg. Die is stijver dan ladder truss en toch makkelijk te vervoeren. Reken wel eerst het totale gewicht van je licht uit en check de belastingtabel.

Moet ik een truss constructie laten keuren?

Werk je in opdracht of met personeel, dan valt truss onder de arboregels voor arbeidsmiddelen, inclusief onderhoud en keuring waar de veiligheid afhangt van de installatie. Bij evenementen vraagt de gemeente vaak productattesten of een constructieve onderbouwing. Voor een carré, een dak of een constructie boven publiek schakel je een deskundige rigger of constructeur in.

Hoeveel mensen heb je nodig om een goal op te bouwen?

Een kleine goal met korte ligger zet je met twee mensen neer, maar met drie of vier gaat het veiliger en sneller. Bij langere liggers of zwaarder licht heb je extra handen of hijsmiddelen nodig. Werk nooit alleen bij het overeind zetten.

Bronnen

• Arboportaal: Wanneer is valbeveiliging noodzakelijk?
• Arboportaal: Keuring van arbeidsmiddelen
• Arboportaal: Verantwoordelijkheden werkgevers en werknemers
• Beleidsregel tijdelijke constructies bij evenementen, gemeente Roermond
• Richtlijn voor constructieve toetsingscriteria bij een evenementenvergunning
• NEN-EN 17115:2018
• Structuren voor evenementen: soorten en keuze

Aanbevelingen

• Truss koppelingen kiezen: zo check je compatibiliteit en veiligheid
• Truss belasting richtlijnen: zo bepaal je veilig draagvermogen